کتابخانه مرکزی تبریز

سفینه تبریز مجموعه ای است خطی مشتمل بر 209 عنوان کتاب و رساله که در سالهای 721 تا 723 کتابت شده و دو سه مطلب کوتاه نیز در سالهای بعد به آن اضافه شده است. قطع سفینه، رحلی بزرگ 32 19 9 دارای 368 برگ 4 ستونی که بر برگ ها شماره گذاری شده است. که به صورت افست نیز به چاپ رسیده و در بخش مرجع کتابخانه مرکزی تبریز هم موجود می باشد در حدود 20 عنوان گفتارهای کوتاهی است که به صورت و با عنوان کتاب و شاید خود بخشی است از تالیفی که کاتب به عنوان کتاب در این سفینه درج می کند. برخی از رساله ها ناتمام است و پیداست که اوراقی از آن در صحافی که احتمالا در خارج از ایران انجام شده است، ساقط شده و در دو مورد( کتاب کفایه بغوی و التذکره فی الاصولین والفقه) اوراق رساله جابجا شده است.

یکی از ویژگی های سفینه تبریز وجود تالیفاتی از دانشمندان تبریزی و یا ساکن تبریز است که نام آنان در مراجع و مآخذ متداول یاد نشده یا اگر از یکی از آنان به اختصار ذکری شده باشد از آثار آنان نام و نشانی دیده نمی شود. از ویژگیهای دیگر این سفینه شیوه نوشتن برخی از کلیات است که با صورت اصلی جدایی آشکار دارد و گویا از ویژگی های خط تعلیق است. مانند نوشتن الدین در ترکیبات رکن الدین، اوحدالدین، تاج الدین و مانند آنها، نقطه ها و نشان ها در آغاز و پایان برخی از نوشته ها و ابیات و شکل هایی ویژه در کنار ردیف ابیات در صحفاتی که 6 ردیف دارد، رقم 4 یا رقم 2 در کنار برخی ابیات و جزء اینها نیز قابل توجه است.

مطالب مندرج در سفینه تبریز به دلیل آگاهی و ذوق کاتب و نویسنده نشان می دهد که چه آثاری در زمینه های مختلف در آن عصر، در شهر تبریز، مورد توجه بوده و احیانا در مدرسه ها تدریس می شده است. مثلا این که کتاب اشارات ابن سینا در این مجموعه آمده است، یا آثار فارسی عرفانی شیخ اشراق همگی آمده است، نه فقط حاکی از سلیقه کاتب است، بلکه نشان می دهد که به طور کلی این سفینه بر فضای فکری و فلسفی تبریز حاکم بوده است. همین طور کتابهای علمی و ریاضی و نجوم و فرهنگهای لغت و دیوان های شعر و غیره، مهمترین عالمی که آثار ریاضی و هیات او در این مجموعه آمده است خواجه نصیرالدین طوسی است. در واقع این مجموعه یکی از بهترین منابع برای تحقیق در آثار خواجه است، از جمله آثار فارسی او ، آثار فارسی فخر رازی نیز در این مجموعه آمده است، آثاری که بعضا منحصر به فرد است.